इयत्ता ६ वी – सामान्य विज्ञान
पाठ ६ : पदार्थांचे गुणधर्म
पाठमागील स्वाध्याय – प्रश्न व उत्तरे
(१) योग्य पर्याय निवडून विधाने पूर्ण करा.
(अ) बर्फ ही पाण्याची स्थायू अवस्था आहे.
(आ) अपारदर्शक पदार्थांवर प्रकाशकिरण पडले असता प्रकाश आरपार जात नाही.
(इ) तेल पाण्यावर तरंगते म्हणजे तेलाची घनता पाण्यापेक्षा कमी असते.
(२) खालीलपैकी कोणती विधाने अनुक्रमे स्थायू आणि वायू अवस्था दर्शवितात?
उत्तर :
स्थायू – (अ) कण एकमेकांच्या खूप जवळ व घट्ट धरून राहिलेले.
वायू – (इ) कण सगळीकडे विखुरून एकमेकांपासून दूर जाणारे.
(३) पहिल्या जोडीतील संबंध पाहून दुसऱ्या जोडीतील संबंध लिहा.
(अ) काच : पारदर्शक पदार्थ :: बटर पेपर : अर्धपारदर्शक पदार्थ
(आ) स्थायू : विशिष्ट आकार असतो :: द्रव : विशिष्ट आकार नसतो (पात्राचा आकार घेतो).
(४) आरशाजवळ उभे राहून त्यावर उच्छ्वास सोडा. काय फरक दिसतो? त्याचे कारण काय?
उत्तर :
आरशावर धूसर थर दिसतो. उच्छ्वासातील पाण्याची वाफ थंड आरशावर येऊन पाण्याच्या सूक्ष्म थेंबांत रूपांतरित होते.
(५) समान आकाराच्या दोन खोकींपैकी एकात दगड व दुसऱ्यात स्पंज भरलेला आहे. न उघडता कसे ओळखाल?
उत्तर :
दोन्ही खोकी उचलून पाहावीत. ज्या खोकीचे वजन जास्त असेल त्यात दगड आहेत, हलक्या खोकीत स्पंज आहे.
(६) खालीलपैकी कोणत्या गटातील सर्व पदार्थ द्रव अवस्थेत आहेत?
उत्तर : (आ) दूध, तेल, सरबत
(७) काचेचा तुकडा, बटर पेपर, वहीचे पुठ्ठे, प्लास्टिकचे शीट, सँड पेपर, तेल लावलेला पेपर यांपैकी पारदर्शक व अर्धपारदर्शक वस्तू ओळखा.
पारदर्शक :
- काचेचा तुकडा
- प्लास्टिकचे शीट
अर्धपारदर्शक :
- बटर पेपर
- तेल लावलेला पेपर
(८) शेजाऱ्यांच्या घरात कांदाभजी केली आहे हे तेथे न जाताही समजते. पदार्थांच्या अवस्थांशी याचा काय संबंध?
उत्तर :
कांदाभजीचा सुगंध वायू अवस्थेत हवेत सर्वत्र पसरतो. म्हणून दूर असतानाही वास येतो.
(९) ३ मिली आकारमान असलेल्या द्रवाचे वस्तुमान ७.५ ग्रॅम असेल, तर त्याची घनता किती?
उत्तर :
घनता = वस्तुमान ÷ आकारमान
= ७.५ ÷ ३
= २.५ ग्रॅम/मिली (g/mL)
(१०) दिवसा बाहेरून आरशासारख्या दिसणाऱ्या आणि आतून बाहेर दिसणाऱ्या काचांना काय म्हणतात?
उत्तर :
अर्धपारदर्शक काच (Reflective / One-way glass).
(११) मोटारीच्या काचांना काळसर पातळ फिल्म चिकटवतात. त्यामुळे काय होते?
उत्तर : (क) काच अर्धपारदर्शक होते.
(१२) १ किलो कापूस आणि १ किलो लोखंड यांपैकी कोणाचे आकारमान जास्त असेल?
उत्तर :
१ किलो कापसाचे आकारमान जास्त असते, कारण कापसाची घनता लोखंडापेक्षा कमी असते.
(१३) १ किलो कापूस आणि १ किलो लोखंड तराजूच्या दोन पारड्यात ठेवले, तर कोणते पारडे खाली जाईल?
उत्तर :
दोन्ही पारडी समतोल राहतील, कारण दोन्हींचे वजन १ किलो आहे.
(१४) चित्रातील साधनांचे वर्गीकरण करा.
आकारमान मोजणारी साधने :
- मोजपट्टी
- मापनफीत
- मोजमाप सिलेंडर
- सिरिंज
वस्तुमान मोजणारी साधने :
- स्प्रिंग बॅलन्स
- काटा (तराजू)
- वजनकाटा
(१५) पारदर्शक असलीच पाहिजेत अशी साधने कोणती? का?
उत्तर :
- मोजमाप सिलेंडर
- सिरिंज
- बीकर (जर द्रवाचे प्रमाण पाहायचे असेल)
कारण : द्रवाची पातळी आणि मोजमाप स्पष्ट दिसण्यासाठी ती पारदर्शक असणे आवश्यक आहे.