इयत्ता ६ वी – सामान्य विज्ञान
पाठ ४ : सजीवांतील विविधता
पाठमागील स्वाध्याय – प्रश्न व उत्तरे
(१) योग्य जोड्या जुळवा.
| गट – अ | गट – ब |
|---|---|
| (१) जलचर | (iv) मासा |
| (२) चिखलासारख्या दलदलीत राहणारे | (iii) रामहंस |
| (३) उभयचर | (i) बेडूक |
| (४) पाण्याच्या पृष्ठभागावर विहार करणारे | (ii) हंस |
(२) गटामध्ये न बसणारा कोण ओळखा? कारण लिहा.
(अ) गाय, घोडा, बकरी, मासा
उत्तर: मासा – कारण तो जलचर आहे, इतर सस्तन प्राणी आहेत.
(आ) आंबा, पिंपळ, पेरू, कोथिंबीर
उत्तर: कोथिंबीर – कारण ती औषधी वनस्पती आहे, इतर वृक्ष आहेत.
(इ) कांगारू, चितळ, झुरळ, हरिण
उत्तर: झुरळ – कारण तो कीटक आहे, इतर सस्तन प्राणी आहेत.
(ई) मूग, ज्वारी, गहू, बाजरी
उत्तर: मूग – कारण तो कडधान्य आहे, इतर तृणधान्ये आहेत.
(३) सत्य की असत्य लिहा.
(अ) गेंडा ही झुडूप प्रकारची वनस्पती आहे. – असत्य
(आ) सोटमुळे असणारे वृक्ष लहान वादळात सहज कोसळून पडतात. – सत्य
(इ) आंब्याच्या झाडाला मुटे येत नाहीत. – सत्य
(ई) पक्षी असलेले वटवाघूळ असतात. – असत्य
(उ) काही जातीचे साप उभयचर असतात. – असत्य
(४) पहिल्या जोडीतील संबंध पाहून दुसऱ्या जोडीतील संबंध लिहा.
(अ) झुडूप : पंचांगात राहणारे :: मुळे : जमिनीत राहणारे
(आ) कोरडा जमिनीवर राहणारे : घोडा :: वृक्षात राहणारे : माकड
(५) पुढील चित्रे नीट पहा. त्यावरून वनस्पतीविषयी कोणकोणती माहिती समजते? संबंधित मुद्दे लिहा.
उत्तर :
डावीकडील वनस्पती द्विदल आहे.
उजवीकडील वनस्पती एकदल आहे.
द्विदल वनस्पतीला मुख्य मूळ असते.
एकदल वनस्पतीला तंतुमय मुळे असतात.
पानांच्या शिराविन्यासात फरक दिसतो.
खोड व मुळांच्या रचनेत फरक असतो.
(६) तुम्हस ही वनस्पती आहे, झुडूप आहे की रोपटे हे ठरवण्यासाठी आपण कोणकोणती वैशिष्ट्ये विचारात घेऊ शकतो?
उत्तर :
उंची
खोडाचा प्रकार
फांद्यांची संख्या
मुळांचा प्रकार
आयुष्य
वाढीचे स्वरूप
(७) एकदलिका वनस्पती आणि द्विदलिका वनस्पती यांतील चार फरक स्पष्ट करा.
| एकदलिका | द्विदलिका |
|---|---|
| एक बीजपत्र | दोन बीजपत्रे |
| समांतर शिराविन्यास | जाळीदार शिराविन्यास |
| तंतुमय मुळे | मुख्य मूळ |
| खोडाला कमी फांद्या | खोडाला अधिक फांद्या |
(८) वडाचा प्राण्यांत अधिवास कोणता आणि का?
उत्तर :
वडाच्या झाडावर अनेक पक्षी, खारी, माकडे, कीटक इत्यादी राहतात. त्यांना अन्न, निवारा व संरक्षण मिळत असल्यामुळे वडाचे झाड अनेक प्राण्यांचा महत्त्वाचा अधिवास आहे.
(९) तुमच्या परिसरातील किमान पाच प्राण्यांचे निरीक्षण करा आणि त्यांचा अधिवास निश्चित करा.
| प्राणी | अधिवास |
|---|---|
| गाय | जमीन |
| मासा | पाणी |
| बेडूक | जमीन व पाणी |
| चिमणी | झाडे/घरटे |
| खार | झाडे |
स्वाध्याय पूर्ण.
पाठमागील स्वाध्याय – प्रश्न व उत्तरे
(१) योग्य जोड्या जुळवा.
| गट – अ | गट – ब |
|---|---|
| (१) जलचर | (iv) मासा |
| (२) चिखलासारख्या दलदलीत राहणारे | (iii) रामहंस |
| (३) उभयचर | (i) बेडूक |
| (४) पाण्याच्या पृष्ठभागावर विहार करणारे | (ii) हंस |
(२) गटामध्ये न बसणारा कोण ओळखा? कारण लिहा.
(अ) गाय, घोडा, बकरी, मासा
उत्तर: मासा – कारण तो जलचर आहे, इतर सस्तन प्राणी आहेत.
(आ) आंबा, पिंपळ, पेरू, कोथिंबीर
उत्तर: कोथिंबीर – कारण ती औषधी वनस्पती आहे, इतर वृक्ष आहेत.
(इ) कांगारू, चितळ, झुरळ, हरिण
उत्तर: झुरळ – कारण तो कीटक आहे, इतर सस्तन प्राणी आहेत.
(ई) मूग, ज्वारी, गहू, बाजरी
उत्तर: मूग – कारण तो कडधान्य आहे, इतर तृणधान्ये आहेत.
(३) सत्य की असत्य लिहा.
(अ) गेंडा ही झुडूप प्रकारची वनस्पती आहे. – असत्य
(आ) सोटमुळे असणारे वृक्ष लहान वादळात सहज कोसळून पडतात. – सत्य
(इ) आंब्याच्या झाडाला मुटे येत नाहीत. – सत्य
(ई) पक्षी असलेले वटवाघूळ असतात. – असत्य
(उ) काही जातीचे साप उभयचर असतात. – असत्य
(४) पहिल्या जोडीतील संबंध पाहून दुसऱ्या जोडीतील संबंध लिहा.
(अ) झुडूप : पंचांगात राहणारे :: मुळे : जमिनीत राहणारे
(आ) कोरडा जमिनीवर राहणारे : घोडा :: वृक्षात राहणारे : माकड
(५) पुढील चित्रे नीट पहा. त्यावरून वनस्पतीविषयी कोणकोणती माहिती समजते? संबंधित मुद्दे लिहा.
उत्तर :
डावीकडील वनस्पती द्विदल आहे.
उजवीकडील वनस्पती एकदल आहे.
द्विदल वनस्पतीला मुख्य मूळ असते.
एकदल वनस्पतीला तंतुमय मुळे असतात.
पानांच्या शिराविन्यासात फरक दिसतो.
खोड व मुळांच्या रचनेत फरक असतो.
(६) तुम्हस ही वनस्पती आहे, झुडूप आहे की रोपटे हे ठरवण्यासाठी आपण कोणकोणती वैशिष्ट्ये विचारात घेऊ शकतो?
उत्तर :
उंची
खोडाचा प्रकार
फांद्यांची संख्या
मुळांचा प्रकार
आयुष्य
वाढीचे स्वरूप
(७) एकदलिका वनस्पती आणि द्विदलिका वनस्पती यांतील चार फरक स्पष्ट करा.
| एकदलिका | द्विदलिका |
|---|---|
| एक बीजपत्र | दोन बीजपत्रे |
| समांतर शिराविन्यास | जाळीदार शिराविन्यास |
| तंतुमय मुळे | मुख्य मूळ |
| खोडाला कमी फांद्या | खोडाला अधिक फांद्या |
(८) वडाचा प्राण्यांत अधिवास कोणता आणि का?
उत्तर :
वडाच्या झाडावर अनेक पक्षी, खारी, माकडे, कीटक इत्यादी राहतात. त्यांना अन्न, निवारा व संरक्षण मिळत असल्यामुळे वडाचे झाड अनेक प्राण्यांचा महत्त्वाचा अधिवास आहे.
(९) तुमच्या परिसरातील किमान पाच प्राण्यांचे निरीक्षण करा आणि त्यांचा अधिवास निश्चित करा.
| प्राणी | अधिवास |
|---|---|
| गाय | जमीन |
| मासा | पाणी |
| बेडूक | जमीन व पाणी |
| चिमणी | झाडे/घरटे |
| खार | झाडे |